فرایند خوشه بندى چند متغیره داده هاى لاک

زون بندی سازندهای مستعد مخزن در میادین نفتی از مهمترین کارهای پژوهشگران نفت می باشد. درحال حاضر از پارامترهای متعددی چون مشخصات سنگ شناسی قابل درک از توصیف مغزه ها و مطالعه مقاطع نازک، عوارض دیاژنتیک، اطلاعات به دست آمده از الگوها و نتایج حاصل از بررسیهای محیطی و سکانس استراتیگرافی برای این منظور استفاده می شود. به دلیل عدم امکان دسترسی به مغزه و داده های لرزه ای در بسیاری از چاهها و کیفیت ضعیف مقاطع نازک تهیه شده از خرده های حفاری (Cuttings) در بسیاری از موارد این مهم تنها با تکیه بر اطلاعات به دست امده از فرایند خوشه بندى چند متغیره داده هاى لاک صورت می گیرد. در این مطالعه ضمن برنامه نویسی الگوریتم جدیدی از این فرایند با استفاده از نرم افزار «مت لب» (MATLAB) نسبت به تعیین رخساره های الکتریکی (Electrofacies) از روی داد ه های لاگ موجود از سازند آسماری در میادین مارون، اقدام گردیده است. به دلیل وجود مغزه و مقاطع نازک از بخشهای مختلف سازند مورد مطالعه، ضمن انطباق رخساره های الکتریکی تعیین شده از روی داده های لاگ با انواع توصیف شده از مطالعه مغزه ها و مقاطع نازک، ضریب اطمینان این روش در زون بندی سازند آسماری مورد ارزیابی قرار گرفته است.

با توجه به اینکه عوامل بسیار متعددى در پاسخهاى این نمودارها موثر است، لذا طبیعى است که پاسخ یک ابزار در برابر رخساره اى خاص در موارد گوناگون تا حدى متفاوت باشد هرگاه به جاى یک لگ از مجموعه لاگها استفاده گردد تا همزمان خصوصیات بیشترى به یک رخساره خاص تعلق کیرد، پاسخهاى مجموعه ابزارها به مراتب پیچیده تر مى گردد تا آنجا که چشم انسان قادر به تقسیم بندى رخساره ها نخواهد بود. براین اساس تجزیه و تحلیل دقیق داده ها با روشهاى آمارى و گروه بندى آنها در دسته هاى جدا، اجتناب ناپذیر است.
روشى که دراین مقاله مورد استفاده قرار مى گیرد، براساس گروه بندى داده هایى است که پاسخهاى لاگ آنان حداکثر نزدیکى به یکدیگر را داشته و لذا بیشترین همسانى ( homegeneity) را نشان مید هند طبیعى است که این داده ها مى توانند در رخساره اى خاص قرار گیرند و این رخساره به وسیله زمین شناسى تفسیر گردیده و خصوصیات آن بیان گردد. براى محاسبه این نزدیکى ، قرائتهاى لاگ به عنوان مشاهده و لیه لاگهاى مورد استفاده به عنوان ارزش مشاهده مورد استفاده قرار مى گیرند. روشهاى مختلفى براى محاسبه فاصله وجود دارد که در این مقاله از روش City Block (از روشهاى موجود در نرم افزار مت لب ) استفاده مى گردد. این روش در داده هاى به کار رفته بهترین ضریب همبستگى را نشان مید هد. هرگاه تعداد I قرائت وجود داشته و j لاگ به آن نسبت داده شود.
درستونى از قرائتهاى لاگ از ۱ تا m فاصله براى تمام زوج نقاط محاسبه مى گردد. به عبارت بهتر هرگاه y را پاسخ محاسبه فوال بدانیم، آرایش آن به صورت زیر خواهد بود :

Y=d(1,1),d(1,2),d(1,3), … ,d(1,m),d(2,3),d(2,4), …,d(m-1,m)
که در آن d فاصله و عددها نشان دهنده قرائتهاى لاگ مى باشند. در فرایند آنالیز خوشه اى ، کوچکترین فواصل براى تشکیل خوشه به یکدیگر متصل مى گردند. خوشه هاى مراتب پایینتر به نوبه خود به یکدیگر متل شده و خوشه بزرگترى را تشکیل مى دهند تا آنجا که تمامى داده ها تبدیل به یک خوشه بزرگ مى گردند. مى توان به سادگى کوچکترین قرائتهاى لاگ را در دو خوشه براى اتصال ملاک مقایسه قرار داد. به عبارت دیگر هرگاه قرائت I خوشه P داراى کمترین فاصله با قرائت J خوشه q بود، دو خوشه به یکدیگر متصلمى گردند. اما با این کار از تعداد زیادى از داده ها صرفنظر مى گردد. لذا در اینجا از روش « اتصال مرکزى» استفاده شده است. درا ینروش به جاى حداقل فاصله اعضا، از میانگین داده هاى یک خوشه به عنوان شاخص خوشه استفاده گردیده و خوشه هایى که داراى حداقل فاصله بین شاخصهاى خود باشند، براى اتصال و تشکیل یک خوشه بزرگتر، کاندید مى گردند.
از آنجا که تعداد داده هاى لاگ بسیار زیاد بوده و بررسى این خوشه ها از روى اعداد به دست آمده امکان پذیر نمى باشد، نتایج حاصل از این محاسبات به وسیله نمودار دندروگرام به نمایش درآمده است. این نمودار به صورت مجموعه اى از خطوط رسم مى گردد که داده هایى را که در محاسبات فوق صدق مى کنند، به یکدیگر متصل مى سازند، تا انجا که تعداد خوشه ها به یکى مى رسد (شکل ۲). در این نمودارها، محور افقى نشان دهنده فاصله محاسبه شده بین خوشه ها است. باید توجه داشت که در عمل این فاصله چندان مورد توجه نبوده و قطع شدگى داده ها بیانگر اختلاف گروه هاى مختلف مى باشد. با توجه به توضیحات فوق، طبیعى است که داده هاى همسان به یکدیگر متصل دشه و مابین خوشه هایى که با یکدیگر اختلاف دارند، فاصله مى افتد.

باید توجه داشت که خصوصیات سنگها بسیار متفاوت بوده و ما در آنالیز لاگها ، همان چیزى را دسته بندى مى کنیم که به وسیله لاگها به دست آمده و از آنجا که ابزارهاى لاگ بسیار حساس هستند، لزومى ندارد که این رخساره ها کاملاً بر مرزهاى لیتولوژیکى منطبق باشند. اما از آنجا که یکى از موارد عمده تاثیرگذار بر داده هاى لاگ ، لیتولوژى فواصل مختلف مى باشد، لذا انتظار مى رود تا در صورت کاربرد لاگهایى که به طور عمده تحت تاثیر لیتولوژى بوده و براى تعیین لیتولوژى به کار میروند، رخساره هاى به دست آمده از این فراند تا حد زیادى با رخساره هاى لیتولوژى ( Lithofacies) منطبق باشند.

مسأله اى که در اینجا باقى مى ماند آنست که مى تون براى یک نمودار دندروگرام بى نهایت بریدگى (Cutoff) تعریف نموده و از این رو افراد مختلف مى توانند تعداد رخساره هاى مختلفى را براى یک نمودار در نظر بگیرند، اما مرزهاى تعیین شده تغییر نخواهد کرد و در صورت کاهش عدد بریدگى ، تنها تعداد رخساره ها بیشتر خواهد شد ولى مرزهاى رخساره هاى اصلى ثابت باقى مى مانند.
بحث نتایج حاصل از اعمال روش در میدان مارون روش آنالیز خوشه اى در موارد مختلف با الگوریتمهایى غیر از آنچه که در اینجا استفاده گردیده و با استفاده از نرم افزارهاى مخصوص این کار (مانند C ONISS) ) ، هم بر روى سنگهاى آوارى و هم بر روى کربناتها آزمایش گردیده و نتایج قابل قبولى از آن به دست آمده است (براى مثالGill et al., 1993 ) .

در اینجا الگوریتم جدیدى از این فرایند با استفاده از نرم افزار ریاضیاتى مت لب برنامه نویسى گردیده و مورد آزمایش قرار گرفته تا توانایى آن براى تعیین رخساره هاى لاگ و کاربرد این رخساره ها مشخص گردد. این مطالعه مورد بررسى رخساره هاى لاگ سازند آسمارى در یکى از چاه هاى میدان مارون مى باشد که در کنار این مطالعه تجزیه و تحلیل کاملى از مغزه ها و مقاطع نازک آن نیز صورت گرفته است.
سازند آسمارى در میدان مارون توسط پژوهشگران شرکت اینترا به لایه ها و زیر لایه هایى تقسیم گردیده است. از انجا که این تقسیم بندى مخزنى تا حد زیادى بر لیتولوژى لایه ها استوار گردیده و بر تقسیم بندى قلى پور ( Cholipour , 1989) نیز منطبق مى باشد (تقسیم بندى قلى پور شامل زیرلایه ها نمى گردد) در اینجا این تقسیم نبدى مبناى کار قرار گرفته است. خصوصیات لیتولوژى و عمق شروع این لایه ها در چاه مورد مطالعه در جدول ۱ ارائه شده است. لاگهایى که در این مطالعه مورد بررسى قرار گرفته اند، چهار لاگ بسیاررایج LDL, CGR Sonic, و GR مى باشند.

کاربرد فراوان این مجموعه لاگ باعث گردیده تا در اکثر چاههاى نفتى رانده شوند. به منظور نشان دادن درجه اطمینان (reliability) این روش ، از لاگهاى لیتولوژى استفاده گردیده تا رخساره هاى به دست آمده توسط این روش با رخساره هاى اینترا انطباق داشته باشند. کلیه لاگها در فواصل ۱۵ سانتى مترى قرائت شده و جهت همسان سازى داده ها براى پردازش ، میانگین داده هاى یک لاگ از هر قرائت کسر گردیده و حاصل بر انحراف معیار داده ها بخش گردیده است.
Z=(V-mean (V))std(V)
که در آن V: ستون قرائتهاى یک لاگ
std: انحراف از معیار
در مرحله بعد داده ها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته اند. لانگهاى مورد استفاده ، تقسیم بندى رخساره اى و نمودار دندروگرام متناظر در شکل ۱ نشان داده شده است. در دندروگرام حاصله هر چه که از چپ به راست حرکت کنیم، شاهد کاهش تعداد خوشه ها و به عبارت دیگر ، رخساره ها خواهیم بود. نمودار افقى نشان دهنده فاصله و محور قائم، نشان دهنده عمق مى باشد . از انجا که در هر زمان تنها تعداد معینى از خوشه ها مورد نظر ما مى باشند، در قسمتى از دندروگرام، این نمودار بریده مى شود.

این حد را فاصله بریدگى ( Cutoff) مى نامند درشکل فوق ، این مقدار مساوى ۸/۰ قرار داد شده است در این حد بریدگى ، در آسمارى میانى و بالایى (بالاتر از زیر لایه ۱۰/۴ ) تعداد ۱۱ رخساره لاگ تعریف گردیده است که ۸ عدد از این رخساره ها دقیقاً بر مرزهاى رخساره هاى اینترا منطبق است. در نتیجه ۳ رخساره جدید بر آنها افزوده شده است که با توجه به کلى بودن تقسیم بندى اینترا و تنوع لیتولوژیکى در داخل هر زون ، طبیعى است که استفاده از این روش با دقت بالاتر ، منجر به بیشتر شدن تعداد رخساره ها گردد. علت به وجود امدن این رخساره ها ، تقسیم بندى دقیقتر بازه ها و تصحیحات لازم، از موارد تحت بررسى میباشد.

هرگاه حد بریدگى را کمتر کنیم، شاهد خواهیم بود که کلیه مرزهاى لیتولوژیکى بر مرزهاى رخساره هاى لاگ منطبق هستند. اما تعداد رخساره هاى لاگ افزایش مى یابد که این امر با توجه به تنوع لیتولوژیکى در زونهاى اینترا، دقت بالاى این داده ها را نشان مى دهد. با توجه به اینکه چاه مورد مطالعه داراى ستونکامل مغزه ازسازند اسمارى است و مى توان دندروگرامرا به راحتى با مرزهاى لیتولوژیکى منطبق ساخت، بهترین حد بریدگى براى این سازند در این میدان براى تطابق با تقسیم بندى اینترا ، عدد ۸/۰ مى باشد.

از انجا که تقسیمات جزئى تر در بخش آسمارى زیرین بجز دربازه ۸۰/۴۰ صورت نگرفته و از آنجا که حاصل این نوع پردازش تعیین دقیق تغییرات برحسب داده هایلاگهاى ورودى مى باشد، لذا تعداد رخساره هاى تعیین شده توسط این روش در آسمارى پایینى در حد چشمگیرى بیشتر از تعداد رخساره هاى لیتولوژیکى مى باشد. جهت بررسى دقیقتر رخساره هاى تعیین شده ،آسمارى پایینى با حد بریدگى کمترى مورد بررسى قرار گرفت (شکل ۳).

در این حد بریدگى در آسمارى پایینى ، ۱۴ رخساره لاگ از یکدیگر تفکیک گردید. این رخساره ها از F1 تا F12 نام گذارى شده و دو رخساره لیتولوژیکى توصیف شده توسط اینترا در بازه هاى ۸۰/۴۰ و ۶۰/۵۰ به دلیل آنکه به واحدهاى کوچکترى تقسیم نشدند، با نام خود ذکر شدند. دقت شگفت انگیز این نوع از پردازش در تعیین رخساره ها در اینجا به خوبى نمایان مى شود. خصوصیات این رخساره ها در جدول ۲ ذکر شده است

 

 

 

 

ارزیابی اختصاصات مخزنی و لیتولوژی سازند آسماری

ارزیابی اختصاصات مخزنی شامل مطالعه پارامترهای پتروفیزیکی نظیر تخلخل، نفوذپذیری و اشباع سیالات؛ تغییرات لیتولوژیکی نسبت به عمق و اختصاصات هیدروکربنی از جمله ضخامت مفید، غیرمفید و ستون مفید هیدروکربوری است. سنگهای کربناته همراه با ماسه سنگها، سنگهای مخزنی نفت و گاز عمده ای را در دنیا تشکیل می دهند. مخزن آسماری میدان نفتی منصوری از جمله مخازن کربناته ترشیری ایران است که در ۴۰ کیلومتری جنوب اهواز قرار دارد. این مخزن به ۸ زون تقسیم شده که هر زون دارای لیتولوژی و اختصاصات پتروفیزیکی مربوط به خود است. با توجه به اینکه در مخزن آسماری میدان منصوری هر سه لیتولوژی عمده مخازن (ماسه سنگ، سنگ آهک و دولومیت) وجود دارد، مطالعه لیتولوژی و تاثیر آنها بر پارامترهای پتروفیزیکی مخازن از اهمیت زیادی برخوردار است. بررسی مقاطع نازک و نمودارهای چاه پیمایی حاکی از آن است که زون یک عمدتا کربناته (آهکی و دولومیتی)، زونهای ۲، ۳،۴ و ۵ عمدتا ماسه سنگی (بخش ماسه سنگی اهواز)، زون ۶ مخلوطی از سنگ آهک، دولومیت، ماسه و شیل و زونهای ۷ و ۸ آهکی و شیلی است. بر اساس ارزیابی های به عمل آمده زون ۲ با بیش از ۸۰ درصد ماسه بیشترین ستون مفید هیدروکربنی، ضخامت خالص و نسبت ضخامت خالص به کل را دارا بوده و نظر به اشباع آب کم آن (حدود ۲۰ درصد برای زون های مفید)، بهترین کیفیت مخزنی را در بین زون های دیگر دارا می باشد. پس از آن زون های ۳ و ۱ از کیفیت مخزنی مناسب تری برخوردارند. از آنجایی که زونهای ۴ تا ۸ زیر سطح تماس آب و نفت قرار دارند، زون تولیدی نبوده و از کیفیت مخزنی پایینی برخوردارند. زون ۲ بهترین لایه تولیدی نفت از نظر پارامترهای پتروفیزیکی به شمار می رود.

هدف اصلی اختصاصات مخزنی، بازسازی اختصاصات پتروفیزیکی نظیر تخلخل، نفوذپذیری و اشباع سیالات می باشد. نحوه توزیع تخلخل می تواند رابطه متداول میان این اختصاصات باشد. در این ارتباط نمودارهای چاه پیمائی ابزار مناسبی است . ارتباط بین اختصاصات پتروفیزکی و زمین شناسی (لیتولوژی) موضوعی بوده که از سال ۱۹۵۵ تا کنون شدیداً مطالعه شده است. تخلخل و نفوذپذیری لایه کربناته ناشی از واکنش میان انواع مواد اولیه رسوب و تنوعی از فرآیندهای دیاژنتیکی است.
نمودارهای چاه پیمائی ثبت پیوسته ای از پارامترهای سازنده نسبت به عمق را بدست می دهد که کاربرد زمین شناسی بسیار مفیدی دارد. ترکیب سازندها به کمک نمودارهای چاه پیمائی (نظیر دانسیته، نوترون و اشعه گاما) می تواند بصورت کانی و یا عناصر شیمیائی بیان شود و بنابراین میان پارامترهای پتروفیزیکی و ترکیب سنگ رابطه وجود دارد. اطلاعات حاصل می تواند منجر به تفسیر بهتر جهت اکتشاف و تولید و لذا اختصاصات پیشرفته مخزن شود .
سنگهای کربناته همراه با ماسه سنگها، سنگهای مخزنی نفت و گاز عمده ای را در دنیا تشکیل می دهند. ذخایر هیدروکربن در این سنگها اساسا با دولومیت همراه است. دولومیت ها حدودا %۳۰ مخازن کربناته جهان را شامل می شوند و تقریبا۸۰ درصد نفت و گاز قابل استحصال سنگهای کربناته آمریکای شمالی را در خود جای داده اند . دوسوم نفت خاورمیانه در کربناتها جای گرفته و مخازن آسماری ایران با سن الیگومیوسن (ترشیری) در زمره مخازن دولومیتی نیز ذکر شده است . این نوع مخازن نسبت به مخازن کلاستیکی (به عنوان مثال ماسه سنگها) بسیار هتروژن است. به عنوان مثال با افزایش عمق، دولومیت ها مخازن بهتری را نسبت به سنگهای آهکی ایجاد می کنند. با توجه به اینکه در مخزن آسماری میدان منصوری هر سه لیتولوژی عمده مخازن (ماسه سنگ، سنگ آهک و دولومیت) وجود دارد، مطالعه لیتولوژی و تاثیر آنها بر پارامترهای پتروفیزیکی مخازن از اهمیت زیادی برخوردار است.
این موضوع اساسا به محیط رسوبگذاری رخساره های متعدد، فرایندهای تکتونیکی و دیاژنتیکی (سیمانی شدن، دولومیتی زاسیون، تبلور مجدد، شکستگی و …) مربوط است که سنگهای کربناته را همراهی می کند. بعلاوه شکستگی نیز نقش مهمی را در مخازن ایفا میکند و تخلخل و نفوذ پذیری ایجاد شده، آنیزوترپی عمده ای را در مخزن بوجود می آورد. لذا، مطالعه لیتولوژی های مختلف و تاثیر آنها بر پارامترهای پتروفیزیکی مخازن از اهمیت زیادی برخوردار است.

میدان نفتی منصوری
میدان نفتی منصوری در ۴۰ کیلومتری جنوب شهر اهواز واقع است و فاقد هر گونه ساختمان سطحی بوده و اساسا ساختاری است که به وسیله لرزه نگاری مشخص شده است. این میدان در سال ۱۳۴۱ اکتشاف گردیده و دارای چند سازند مخزنی (سازند آسماری و بخش ماسه سنگی اهواز، سازند ایلام و سازند سروک است). این میدان از سال ۱۳۵۳ مورد بهره برداری قرار گرفت و تا خرداد ۱۳۸۳ تعداد ۵۸ حلقه چاه در آن حفاری گردیده است. بر اساس نقشه‌های حاصل از مطالعات لرزه‌نگاری و نقشه‌های ساختمانی زیرزمینی تهیه شده،‌ می‌توان میدان منصوری را تاقدیسی کشیده با دامنه‌های ملایم و کم شیب در راستای شمال غرب ـ جنوب شرق در نظر گرفت. شیب دامنه شمالی کمی بیشتر از دامنه جنوبی است و به ترتیب حدود ۸-۶ درجه و ۶-۵ درجه شیب دارند. شیب دماغه‌های شرقی و غربی نیز حدود ۱ تا ۵/۱ درجه می‌باشد.
مخزن آسماری و بخش ماسه‌سنگی اهواز حاوی نفتی با ۳۰ درجه API و ۲ درصد سولفور است. ابعاد مخزن آسماری در سطح تماس آب و نفت حدود ۳۰ کیلومتر طول و ۵/۳ کیلومتر عرض دارد. سطح تماس آب و نفت در این مخزن در حدود عمق ۲۲۷۲ متری زیر سطح دریا تعیین شده است. با توجه به اینکه نقطه ستیغ مخزن بر روی نقشه ساختمانی حدود عمق ۲۱۴۴ متری زیر سطح دریا را نشان می‌دهد و با احتساب آخرین منحنی بسته مخزن (۲۴۰۰ متری)، میزان بستگی قائم در حدود ۲۵۶ متر محاسبه شده است، ارتفاع ستون نفت در قسمت‌های مرکزی مخزن حدود ۱۲۸ متر می‌باشد که به سمت دماغه‌های مخزن از میزان آن کاسته می‌شود.

طرح توسعه میدان نفتی منصوری

اهداف طرح:

  هدف از توسعه میدان نفتی منصوری افزایش سقف تولید نفت خام و ظرفیت فرآورش از شصت هزار بشکه به یکصد هزار بشکه نفت در روز و همچنین مطالعه جهت افزایش تولید به یکصد و پنجاه هزار بشکه نفت خام در روز بوده است.  خوشبختانه این طرح توانسته است به ۱۰۰% اهداف فاز اول با حداقل هزینه و در زمانی معقول شامل تولید، فرآورش و انتقال یکصد هزار بشکه در روز، در مرداد ماه سال ۱۳۸۶ نائل گردد.

موقعیت جغرافیایی طرح:

  میدان نفتی منصوری از نظر موقعیت جغرافیایی در حدود ۶۰ کیلومتری شمال خلیج فارس و تقریباٌ ۵۰ کیلومتری جنوب شرقی اهواز در ناحیه خشکی جنوب غربی قرار گرفته است.

 

پارامترهای قابل توجه طرح توسعه میدان منصوری

• تولید پایدار ۴۰ هزار بشکه نفت در روز به مدت ۲۰۰۰ روز  (هشتاد میلیون بشکه تا کنون)
• درآمد هشت میلیارد دلار (با فرض بشکه ای ۱۰۰ دلار)
• هزینه در مقابل هر بشکه افزایش نفت ( توسعه  مخزن)

             الف)  ۱۰۰۰ دلار در مقابل هر بشکه توسعه تا زمان رسیدن به هدف طرح

               ب)  ۲۵۰۰ دلار در مقابل هر بشکه توسعه تا پایان فاز اول (بخشی از هزینه ها مربوط به فاز  دوم می باشد.)

• تغییر ضریب برداشت از ۳۰ به ۴۵ درصد
• اثبات امکان تولید هفتصد و چهل میلیون بشکه نفت بیشتر از محاسبات قبلی انجام شده
• تغییر نفت قابل تولید از ۶۰۰ میلیون بشکه به یک میلیارد و سیصد و پنجاه میلیون بشکه
• نصب سیستم مهار شن در هفت حلقه از چاههای منصوری
• استفاده از سیستم ویپ استاک برای اولین بار در تعمیر چاههای خشکی
• انجام ۶۵ هزار هکتار لرزه نگاری سه بعدی در زمان ۸٫۵ ماه و همچنین لرزه نگاری همزمان مخازن بنگستان و خامی
• انجام بخش عمده ای از فعالیتهای مشترک با فاز ۲
• انتقال برق برای استفاده سایر کارخانه ها و چاههای موجود در منطقه منصوری

 

 

فعالیتهای اجرایی طرح :

• عملیات تعیین حداکثر ظرفیت فرآورش و انتقال نفت، تسهیلات سطح الارضی موجود و محدودیت های تولید.
• مطالعه و طراحی روشهای کنترل شن در چاهها .
• انجام عملیات برداشت، پردازش و تفسیر داده های لرزه نگاری (سه بعدی).
• عملیات تعمیر و تکمیل  حداکثر ۷ حلقه چاه تولید موجود.
•  عملیات حفر و تکمیل ۱ حلقه چاه جدید با لحاظ کردن چاه دفع آب.
•  عملیات تعمیر و تکمیل امکانات فرآورش موجود  تا سقف یکصد هزار بشکه نفت در روز.
• احداث خط لوله انتقال نفت برای افزایش ظرفیت انتقال تا یکصد و پنجاه هزار بشکه نفت در روز  از واحد بهره برداری  منصوری به تلمبه خانه اهواز.
• ساخت یک واحد بهره برداری جدید با امکان فرآورش نفت با ۲۰درصد آب همراه،  به ظرفیت تولید روزانه ۷۵۰۰۰ بشکه نفت در روز
• مطالعه و تعیین روش بهینه و اقتصادی استفاده از گاز همراه تولیدی از اضافه ظرفیت ایجاد شده.
• انجام مطالعات فنی/ اقتصادی افزایش سقف تولید نفت از یکصد هزار بشکه نفت در روز به یکصد و پنجاه هزار بشکه نفت در روز و مطالعات مرتبط با نحوه جمع آوری گازهای همراه تولیدی

 

پیمانکاران اصلی:

شرکت ادکوکیش، شرکت پارس پترو زاگروس، مهندسی نفت کیش، CNPC، مارون مناطق، ساختارفردا، مهندسین مشاور چگالش، مهندسین مشاور ناموران، پژوهشگاه صنعت نفت، عملیات اکتشاف نفت، آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک، کدکم ایران، همراه پوشش، تهران پرشیا، مهندسین مشاور بینا، مهندسین مشاور زمیران، مهندسین مشاور بازآب، مهندسین مشاور پارسی کان، صنعت ایران افق، فن آوری علوم زمین توس، اورسیزتکنیکال سرویس کیش

راه اندازی پروژه بهره برداری و نمکزدایی میدان منصوری

ساختمان مرکز مخابرات جدید الاحداث پروژه بهره برداری و نمکزدایی منصوری در تاریخ ۹۱/۰۷/۱۸تحویل شرکت بهره بردار گردید.  بدیهی است با استفاده از این مرکز، مشکلات مخابراتی کلیه واحدهای عملیاتی مستقر در منطقه منصوری حل می شود.

از آنجائیکه بخشهای دیگری از کارخانه بهره برداری و نمکزدایی آماده تحویل به شرکت بهره بردار می باشد با برگذاری جلسات معارفه با گروه بهره بردار مقدمات تحویل و تحول صورت پذیرفته تا هر بخش از کارخانه که آماده شد تحویل شرکت بهره بردار (شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب) گردد.

لیتولوژی:
بررسیهای پتروگرافی مقاطع نازک و مطالعات نمودارها حاکی از آن است که مخزن آسماری در این میدان تناوبی از آهک، دولومیت، ماسه سنگ و شیل است. مخزن آسماری به ۸ زون (لایه) تقسیم شده و هر زون دارای لیتولوژی و اختصاصات پتروفیزیکی مربوط به خود است. زون ۱ عمدتا کربناته (آهکی و دولومیتی)، زونهای ۲،۳،۴ و ۵ عمدتا ماسه سنگی (بخش ماسه سنگی اهواز)، زون ۶ مخلوطی از سنگ آهک، دولومیت، ماسه و شیل و زونهای ۷ و ۸ آهکی و شیلی است. اشکال ۱ و۲ درصد ماسه، دولومیت آهک و رس موجود در زون های مختلف چاه شماره ۴۶ این میدان را نشان می دهد.
پارامترهای پتروفیزیکی:

مخزن آسماری در میدان منصوری به ۸ زون تقسیم بندی شده است. زونهای ۱، ۲ و ۳ حاوی هیدروکربن بوده و بقیه زونها اشباع از آب می باشند. زون ۲ این مخزن کیفیت مخزنی محسوسی نسبت به بقیه زون ها دارد. در شکل ۲ تعدادی از نمودارهای ارزیابی پارامترهای پتروفیزیکی مخزن برای چاه شماره ۴۶ منصوری و در شکل ۳ برای زون ۲ کل میدان جهت نمونه آورده شده است. ارزیابی پتروفیزیکی این زون ها به شرح زیر است:
زون۱- این لایه عمدتاً از آهک های دولومیتی و دولومیت های آهکی، آهک و یک لایه آهک شیلی تشکیل یافته و از میزان تخلخل خوب تا خیلی خوب برخوردار است. میزان ضخامت خالص در این زون متنوع بوده و از مقدار کمتر از یک متر تا ۲۱ متر (در اطراف چاه شماره ۴۳) متغیر است. مقدار ضخامت خالص در قسمت های مرکزی تاقدیس نسبت به یالها و دماغه های تاقدیس بیشتر است. مقدار ضخامت خالص به ناخالص نیز مقادیر متنوعی بوده و در قسمت های مرکزی تاقدیس خصوصاً اطراف چاههای ۱۲،۲۹،۲۸،۳۴،۴۳ از ۵/۰ بیشتر است. این نسبت در اطراف چاه شماره ۳۴ حداکثر مقدار خود (۹۸/۰) را دارا می باشد. متوسط اشباع آب ضخامت های خالص بین ۳۰ تا ۵۰ درصد بوده و در هیچ کدام از چاهها از ۳۰ درصد کمتر نیست. مقدار ستون مفید هیدروکربن در این زون به حداکثر ۶/۲ متر (چاه ۴۳) می رسد. این زون در پاره ای از چاهها کلاً آبزده می باشد (مانند چاه ۴۶ هر چند که در قسمت های میانی تاقدیس قرار دارد). مسلماً مقدار ضخامت خالص در چاههایی که خارج از بستگی افقی حفر شده اند مانند چاه ۲۷، صفر و یا ناچیز خواهد بود.
زون ۲- این لایه عمدتاً از ماسه ها ی شیلی، ماسه سنگ و ماسه های آهکی تشکیل یافته و از توسعه تخلخل خوب و خیلی خوب بعضاً متوسط برخوردار و هیدروکربن دار می باشد. بر طبق ارزیابی های به عمل آمده، این زون از کیفیت مخزن به مراتب بهتری نسبت به سایر زونها برخوردار می باشد. میزان ضخامت خالص و نسبت ضخامت خالص به کل و همچنین ستون مفید هیدروکربن در این زون بالا بوده به طوری که میزان ضخامت خالص در پاره ای از چاهها به مقدار بیش از ۳۰ متر و ستون هیدروکربن ۸ متر بالغ می شود. اصولاً زونهای ۲، ۳، ۴ و ۵ در میدان منصوری عمدتاً از ماسه سنگ تشکیل شده و با توجه به سیمان شدگی کم این ماسه سنگها، کیفیت مخزنی این افق ها بسیار بالاست. شکل ۱ صحت این مطالب را برای چاه شماره ۴۶ خاطرنشان می کند. همچنین نمودارهای موجود در شکل ۳ تغییرات میدانی پنج پارامتر پتروفیزیکی را در زون مخزنی ۲ نشان می دهند.
زون ۳- این لایه عمدتاً ار ماسه سنگ، ماسه های شیلی و آهک های دولومیتی تشکیل یافته و دارای تناوبی از توسعه تخلخل خیلی خوب تا پایین برخوردار است و در بخش میانی بصورت رگه های ضخیم هیدروکربن دار می باشد. قسمت عمده این زون ماسه سنگی بوده که در افزایش کیفیت مخزن نقش مهمی را ایفا نموده است. بر اساس مطالعات میدان انجام گرفته به طور کلی در این میدان مقدار نسبت ضخامت خالص به نا خالص نسبت به زون ۲ کاهش را نشان می دهد هر چند که گاه به بیش از ۶/۰ (چاه شماره ۴۲) می رسد این لایه ستون هیدروکربنی خوبی دارد به طور کلی این لایه تولیدی بوده و از کیفیت مخزنی نسبی مناسبی برخوردار است. زون ۴ تا ۸- از آنجایی که سطح تماس آب و نفت برای کل میدان در عمق ۲۲۷۲ متری زیر سطح دریا (۲۲۷۹ متر از سطح زمین) قرار دارد، لذا قسمت پایین زون ۳ و زونهای ۴،۵،۶،۷،۸ مخزن آسماری این میدان زیر سطح تماس آب و نفت واقع گردیده و میزان ضخامت خالص، ستون مفید هیدروکربن و نسبت ضخامت خالص به ناخالص در این زون ها صفر و یا بسیار ناچیز است.

نتیجه گیری
۱- مخزن آسماری به ۸ زون (لایه) تقسیم شده است که هر زون دارای لیتولوژی و اختصاصات پتروفیزیکی مربوط به خود است. زون یک عمدتا کربناته (آهکی و دولومیتی)، زونهای ۲، ۳،۴ و ۵ عمدتا ماسه سنگی (بخش ماسه سنگی اهواز)، زون ۶ مخلوطی از سنگ آهک، دولومیت، ماسه و شیل و زونهای ۷ و ۸ آهکی و شیلی است.
۲- مقایِسه زونهای مختلف مخزن در چاه شماره ۴۶ نشان می دهد که با افزایش عمق بر میِزان شیل و آهک بطور نسبی افزوده می شود ولی مقدار کوارتز بویژه در زونهای خاص (۲، ۳، ۴ و ۵) درصد عمده ای را تشکیل داده و در زون ۵ بمقدار کم یافت می شود. میزان دولومیت بطور نسبی با افزایش عمق کاهش می یابد و بیشترین مقدار آن در زون ۱ مشاهده می شود.
۳- درصد اشباعی آب و نفت در چاه شماره ۴۶ در زون ۲ و ۳ بترتیب کاهش و افزایش می یابد و این نشانه تمرکز نفتی بیشتر در بخشهای ماسه سنگی است. در زون ۱ که یک زون آهکی- دولومیتی است تغییرات این دو پارامتر قابل توجه است ولی درصد اشباع نفت آن از زونهای ۲ و ۳ کمتر می باشد.
۴- تغییرات درصد اشباع آب و نفت در مخزن حاکی از کنترل لیتولوژیکی توزیع نفت است، بطوریکه در زون ۲ و ۳ بدلیل بالا بودن درصد ماسه سنگ، بیشترین مقدار را داراست. در این زون فرایند دولومیتیزاسیون غالب نیست.
۵- بر اساس ارزیابی های به عمل آمده زون ۲ با بیش از ۸۰ درصد ماسه بیشترین ستون مفید هیدروکربنی، ضخامت خالص و نسبت ضخامت خالص به کل را دارا بوده و نظر به اشباع آب کم آن (۲۰ درصد برای زون های مفید)، بهترین کیفیت مخزنی را در بین زون های دیگر دارا می باشد. پس از آن زون های ۳ و ۱ از کیفیت مخزنی مناسب تری برخوردارند. از آنجایی که زونهای ۴ تا ۸ زیر سطح تماس آب و نفت قرار دارند، لایه تولیدی نبوده و از کیفیت مخزنی پایینی برخوردارند. زون ۲ بهترین لایه تولیدی نفت از نظر پارامترهای پتروفیزیکی به شمار می رود.

 

منابع
۱- مطیعی، ه. ،۱۳۷۲، زمین‌شناسی ایران، چینه‌شناسی زاگرس، سازمان زمین‌شناسی کشور.

۲- سعید علیزاده پیرزمان
۳- کارشناسی ارشد زمین‌شناسی نفت از دانشگاه شهید چمران اهواز، کارشناس اکتشاف نفت، قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا (موسسه سپانیر)، پذیرفته و ارائه شده در بیست و چهارمین گردهمایی علوم زمین، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور

۴- توکلى ، وحید – امینى ، عبدالحسن – حق پرست ، قدرت الله