ژئوپارک کوھستانی کوھمره سرخی شیراز

ژئوپارک پیشنھادی کوھستانی کوھمره سرخی شیراز

منطقه زیبای کوھستانی- جنگلی کوھمره سرخی واقع در جنوب غرب شیراز، که در این مقاله به معرفی آن پرداخته می شود، پدیده ھای زمین شناسی کم نظیر تماشایی مانند گسل فعال کره بس، پرتگاه گسلی بندویه معروف به کوه بیل یا دیوار آھنی، پنجره فرسایشی ھلالی دلو، قله بلند سلامتی (در زبان محلی چنگ سلامتی)، کوه مروک، ناودیس بسته دم اسب و تنگه زرد، تاقدیس بویم و مورجان، دره دریا یا دریاھک، تنگه شیب تنگ، گنبد نمکی رمقان (رکسانا) و تل نمکدان مورجان دارد که در کنار آثار دیدنی و تفریحی طبیعی دیگری چون رودخانه ھای قره آقاج، ماصرم و جره، چشمه ھای خانه حاجی و شاه ابوالخیر و آبشار ھای اسلام آباد، رمقان و دریاھک یک ژئوپارک ارزشمند و دیدنی ایجاد کرده است.

 

Abstract:
Beautiful Mountainous- Forestial Kohmareh Shorkhi area (SW Shiraz), has many wonderful, rare geological
phenomena such as: the active karebas fault, Bounduyeh fault scarpment (well-known as Kuh – e – Bil or
Divar- e – Ahani in english Iron wall),Dalou crescent erosion window, salamati high peak, Marvak
mountion, Dom-e-Asb and Tang-e-Zard tight Synclines, Boim and Mourjan Anticlines, Shib and Daria
valleys, Romghan and Mourjan salt doms with natural landscapes such as Ghareh Aghaj, Masarm and Jerh
rivers, Khane Haji and Shah Aboul kheir springs and Islam Abad, Roumghan and Daryahak waterfalls.
which has made a valuable and scenic Geopark, is introduced in this paper.

 

معیار ھای تاسیس و پایه گذاری ھر ژئوپارک عبارتند از: چشم انداز و مناظر زمین شناختی، اھمیت علمی، ویژگی ھای فرھنگی و توسعه اجتماعی. ژئوپارک به جای اینکه فقط میراث زمین شناختی باشد، می کوشد میراث زمین شناختی و اکوسیستم ھای محلی را به صورت منظم و علمی ادغام کند. ھدف ژئوپارک حفاظت از میراث زمین شناختی به وسیله تاسیس مکانی برای آموزش علمی، محبوب ساختن زمین شناسی میان مردم و گردشگری بوم شناختی است. احداث ژئوپارک با ھدف یکی کردن حفاظت از میراث زمین شناختی با توسعه اقتصاد محلی صورت می گیرد (فرھت جاه و امری کاظمی، ١٣٩١ ). در اطلس توانمندی ھا ی ژئوپارک و ژئوتوریسم ایران به منظور گشایش
ژئوپارک ھای نوین در ایران ٢٠ ژئوپارک پیشنھاد شده است (امری کاظمی، ١٣٨٨ ). منطقه کوھمره سرخی در ناحیه کوھستانی- جنگلی زاگرس، نیز قابلیت و پتانسیل بالایی برای ایجاد و توسعه یک ژئوپارک را دارد. در این مقاله به طور کامل ھمه ، از این منطقه معرفی شده است.
ژئوسایت ھای آن توصیف و معرفی می گردد و بعنوان یک ژئوپارک پیشنھاد می شود.

 

موقعیت جغرافیایی
در این مقاله منظور از منطقه کوھمره سرخی روستاھایی است که در دره عمیق گسلی کره بس در جھت شمال به جنوب در بینابین قطعات گسلی دلو و بیل، سلامتی و مروک و مورجان و بویم واقع شده اند. روستاھای این منطقه ھمانند نواری در حاشیه رودخانه ماصرم و جره در اعماق دره ھا، دامنه ھا و ارتفاعات کوھھا قرار گرفته و زیر مجموعه بخش ارژن شیراز محسوب می شوند. بیش از چھارپنجم این منطقه را کوه و یک پنجم آن را دشت تشکیل می دھد. راه دسترسی مھمترین راه ارتباطی منطقه کوھمره سرخی، جاده آسفالت منشعب شده از کیلومتر ٣۵ راه اصلی شیراز-کازرون می باشد. این جاده به سمت جنوب تا روستای مورجان ادامه می یابد.

 

 

موقعیت زمین شناسی
در تقسیم بندی زمین شناسی ساختمانی، منطقه کوھمره سرخی در کمربند چین-گسل خورده زاگرس، زیر واحد واقع گردیده است. به طور عمده سازند ھای آسماری سروک، (Simply folded Zagros) زاگرس چین خورده ساده گورپی، پابده، و گچساران سازنده بدنه سطحی تاقدیس ھا و ناودیس ھای منطقه ھستند.

 

 

چنگ سلامتی و کوه مروک (مرکز سطحی زمین لرزه کوھمره سرخی)
در جنوب دو قطعه کوھستانی بیل و دلو، بترتیب دو قطعه دیگر با نام ھای مروک و سلامتی وجود دارند که این دو نیز مانند دیواره آھنی و دلو یک تاقدیس بزرگ با محور طولانی را تشکیل می داده اند که با جابجایی ناشی از حرکات گسل کره بس به دو تکه شکسته شده اند. دره بین این دو کوه ھمان دره گسلی کره بس می باشد که رودخانه جره در آن جاری است.

یک دیاپیر نمکی به نام گنبد نمکی رمقان (رکسانا) در امتداد گسل، در بین این دو تکه تاقدیس و در دره جره (خط گسل) رخنمون گردیده است. کوه سلامتی که قطعه شرقی تاقدیس است و در طرف شرق گسل قرار دارد (جنوب شرق روستای رمقان) دارای ارتفاع حداکثر ٢٨٠٠ متر از سطح دریا می باشد. کوه مروک تکه غربی تاقدیس جابجا شده محسوب می گردد و در غرب روستای رمقان قرار دارد. بیشترین ارتفاع مروک ٣٠٠٠ متر می باشد.

– تنگه دم اسب
تنگه دم اسب، یکی از دره ھای مھم منطقه کوھمره سرخی است. این دره در غرب روستای کره بس قرار دارد و اصلی ترین سرشاخه رودخانه جره می باشد. امتداد دره، شمال غربی- جنوب شرقی و از نظر زمین شناسی ناودیس تنگ و کم عرض بین دو تاقدیس دیواره آھنی و مروک می باشد.

این دره ناودیسی در انتھای جنوب شرقی توسط گسل کره بس قطع شده و در این محل به رودخانه جره می ریزد. این محل علاوه بر زیبایی و چشم اندازھای طبیعی، ژئوسایتی بسیار ارزشمند جھت مشاھده خرد شدن سنگ ھا در خط گسل، مشاھده خش لغزش در شکستگی ھای مرتبط با گسل و دریاچه طبیعی بوجود آمده در ارتباط با ریزش سنگ ھا در فعالیت لرزه ای به حساب می آید.

– تنگه زرد
تنگ زرد، بین کوه دلو و کوه سلامتی در سمت شرق خط گسل کره بس (دره رود جره) وجود دارد. این دره ادامه دم اسب است. اما به دلیل جابجایی حاصل از حرکات گسل کره بس، دقیقاً در راستای آن نیست. تنگ زرد مانند تنگ دم اسب یک ناودیس بسته و کم عرض می باشد که قبلاً با دم اسب یک ناودیس واحد را تشکیل می داده اند.

گسل کره بس این ناودیس را جابجا کرده و به دو دره دم اسب در شمال غرب و تنگ زرد در جنوب شرق تقسیم کرده است. این دره جھت مشاھده ناودیس بسته محل مناسبی می باشد (یالھای برونزد شده آن از جنس سازند آسماری می باشد و درقسمتی از کف دره سازند رازک رخنمون دارد).

 

نویسنده: وزارت صمت ۱۳۹۲